Hôm qua, phòng cấp cứu tiếp nhận một bé 6 tháng tuổi được bố mẹ bế đến trong trạng thái mệt mỏi, quấy khóc. Khi hỏi bệnh sử, mẹ bé bảo: "Ở nhà em rờ trán thấy con hâm hấp nóng, sợ bé co giật nên cứ cách 3 tiếng em lại đút cho uống một gói thuốc hạ sốt".
Điều đáng nói là mẹ không hề có nhiệt kế, chỉ "ước chừng" trán nóng là cho uống, lại dùng liều của trẻ lớn hơn. Kết quả xét nghiệm máu cho thấy men gan của con tăng vọt do dùng thuốc hạ sốt dồn dập quá liều. Rất may mắn là trường hợp này phát hiện kịp thời, chưa chạm ngưỡng ngộ độc cấp tính gây suy gan hoại tử, nhưng đây là hồi chuông cảnh tỉnh sâu sắc cho rất nhiều phụ huynh đang chăm con theo cảm tính.
1. Sốt không phải là kẻ thù
Về mặt y khoa (theo khuyến cáo của WHO và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ - AAP), sốt là một phản ứng miễn dịch có lợi giúp cơ thể chống lại tác nhân nhiễm trùng. Sốt bản thân nó không làm tổn thương não hay gây hại cho trẻ nếu không phải do sốc nhiệt môi trường.
Mục tiêu lớn nhất của việc dùng thuốc hạ sốt không phải là đưa nhiệt độ về bằng được 37°C, mà là giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn.
2. Khi nào thực sự cần dùng thuốc hạ sốt?
Thông thường, mốc nhiệt độ tham khảo là từ 38.5°C (đo nhiệt độ nách hoặc trực tràng). Tuy nhiên, trên thực tế lâm sàng, quyết định dùng thuốc nên linh hoạt dựa trên thể trạng của bé:
• Bé 38°C nhưng mệt mỏi, li bì, bỏ bú, quấy khóc nhiều: Bố mẹ hoàn toàn có thể cân nhắc dùng hạ sốt để làm dịu cảm giác đau mỏi, giúp con dễ chịu và chịu uống sữa, bù nước.
• Bé 38.5°C – 39°C nhưng vẫn tỉnh táo, mắt sáng, chơi đùa bình thường: Không cần vội vàng ép con uống thuốc. Hãy cởi bớt quần áo, cho con bú nhiều hơn hoặc uống đủ nước và theo dõi sát.
3. Ba sai lầm kinh điển cần dừng lại ngay
• "Rờ trán thấy nóng là cho uống": Tay người lớn truyền nhiệt rất kém chuẩn xác. Nhiệt độ trán thay đổi theo môi trường hoặc thân nhiệt của chính người sờ. Luôn dùng nhiệt kế điện tử đo nách hoặc trực tràng trước khi quyết định can thiệp.
• Uống thuốc "khoảng chừng" theo gói: Thuốc hạ sốt (đặc biệt là Paracetamol) phải tính chuẩn theo cân nặng thực tế, không tính theo độ tuổi và tuyệt đối không chia gói/viên áng chừng:
o Liều chuẩn của Paracetamol: 10 - 15 mg/kg/lần, khoảng cách giữa 2 lần tối thiểu từ 4 - 6 tiếng, tối đa không quá 60 mg/kg/ngày.
o Dùng liều thấp thì không hạ được sốt, nhưng dùng liều dồn dập hoặc quá liều sẽ tích tụ chất chuyển hóa độc hại hủy hoại tế bào gan của trẻ.
• Tự ý phối hợp hoặc xen kẽ thuốc (Paracetamol và Ibuprofen): Việc tự ý xoay vòng hai loại thuốc tại nhà làm tăng vọt nguy cơ nhầm lẫn liều, gây tổn thương đồng thời cả gan, dạ dày và thận của trẻ nhỏ.
Chăm sóc một đứa trẻ bị sốt đòi hỏi sự bình tĩnh hơn là sự sốt sắng. Thuốc hạ sốt là con dao hai lưỡi. Khi chưa rõ cân nặng của con nên uống bao nhiêu ml hay bao nhiêu mg, bố mẹ hãy liên hệ ngay bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn chính xác trước khi cho bé uống.
Phòng khám nhi Vita- BS Nguyễn Thị Phương Thảo
Bệnh viện Phụ Sản Nhi Đà Nẵng ( BV 600 giường)
